OOPS. Your Flash player is missing or outdated.Click here to update your player so you can see this content.

Ostatnie zdjęcia

JA slide show

Ankieta

Logowanie






Hasło?

Gościmy

Odwiedza nas 23 gości
You are here: Start arrow Kultura arrow Kultura na Kurpiach
Kultura na Kurpiach
11.11.2008.

Sztuka ludowa Kurpiów znalazła swój wyraz przede wszystkim w budownictwie, zdobnictwie, rzeźbie, tkactwie i wycinankarstwie; kultywowane są dawne zwyczaje urozmaicone pieśniami i tańcami, używana jest nadal gwara. Chałupa kurpiowska wywodzi się z "budy" kleconej z dylów, przetykanych mchem i obrzuconych darnią lub obłożonych gałęziami. Najpierw chata składała się z jednej izby i sieni. Później wyodrębniono nie ogrzewaną komorę i zapiecek, przekształcony w dalszej fazie w alkierz. W efekcie tych przekształceń powstały cztery pomieszczenia (sień, komora, izba, alkierz) stykające się narożami przy kominie. Chałupy ustawione są szczytami do drogi: ich wystrój podkreślają elementy konstrukcyjne z charakterystycznymi "śparogami". Zacytujemy tu opis chałupy kurpiowskiej podany przez nieżyjącego już, wybitnego znawcę Kurpiowszczyzny, doc. Adama Chętnika,pisany pięknym archaicznym językiem:
    "Chaty kurpiowskie budowane są szczytem do drogi przy czym w pewnym od niej oddaleniu. Oddalenie to stanowi niejako ogródek zasiany kwiatami lub też zasadzany wiśniami, gruszami lub wreszcie brzeziną, sośniną lub jałowcem. Dom mieszkalny stoi oddzielnie od spichrza, stodół i obór - budynki te wraz z ogrodzeniem i studnią okalają pierścieniem całą zagrodę puszczańską... Zewnętrzny wygląd chaty jest staranny i przyjemny dla oka. Chata budowana jest z drewna ciosanego, wiązanego w gładkie węzły. Nad ramami ze strony zewnętrznej okien są pięknie wyrzynane listwy i ozdoby, często też malowane w desenie i kwiaty okiennice. Belki szczytowe - "opasie" i szczytówki u starych chat są pięknie rzeźbione i wycinane w miejscowe desenie. Szczyty obijane są również w piękne i bardzo rozmaite w układzie desenie z różnych deseczek. Deski te przybijane są gwoździami, nabijanymi na świecące blaszki; nad szczytem są z boków jakby rogi, zwane tu "śparogami" wyrzynane w najrozmaitsze wzory, wyobrażające łby ptasie lub zwierzęce, topory, rogi itp. Między śparogami w środku zatknięty Jest krzyż lub chorśgiewka na wysokim pręcie. Dachy przeważnie słomiane, stropy zaś dachów -kalenice, obłożone z dwóch stron (na wierzchu) drążkami lub deseczkami - koźlinami, które obok przytrzymywania na dachu strzechy, przyozdabiają jednocześnie cały dach. Kominy w starych chatach budowano przeważnie z brył rudy żelaznej, kopanej w niektórych okolicach puszczy i obrabianej na materiał budowlany. Drzwi licowe (frontowe) pięknie ozdobiano i ubijano w przeróżne rysunki z małych i wąskich deseczek. Często na drzwiach takich rzeźbiono wschodzące słońce, podobnie jak w chatach góralskich. Często obok drzwi głównych spotykamy w chatach "półdrzwiczki" - małe drzwiczki umieszczone od strony zewnętrznej wyjścia... Z podwórka wchodzimy do sieni, a z niej na lewo do dużej izby głównej, przeznaczonej przeważnie dla gości i mało zamieszkanej przez rodzinę gospodarzy. Z izby dużej wchodzimy do "alkierza", czyli do izdebki mniejszej stanowiącej sypialnię i jadalnię. Pułap, zbity z desek, jest nie bielony i opiera się na belkach poprzecznych; pod belkami wzdłuż całej chałupy przechodzi belka główna, zwana tu powszechnie "stropem", na belce tej gospodynie ustawiają motki lnu, niecki itp. Pod belkami wiszą kubki fajansowe, na ścianach zaś obrazy i wycinanki z różnokolorowej bibułki. Meble są proste; łóżko rozsuwane, stół z pasyjką, ławy pod ścianami, skrzynia i zydle. Z sieni jest wejście do komory i na górę, czyli na poddasze. Gdzie nie ma spichrza, tam na poddaszu stoją słomianki z zapasowym zbożem. Drzwi w chatach puszczańskich zawierane są na drewniane zapory; do niedawna zamki były zbyteczne, bo na Kurpiach nie ma złodziei. Do charakterystycznych sprzętów izby należały: łóżko drewniane, ozdobnie profilowany stół, krzesła z siedzeniami wyplatanymi ze słomy i wikliny skrzynia malowana przeważnie na kolor brązowo-czerwony, o wielobarwnych motywach roślinnych, warsztat tkacki, półka lub otwarta szafka na talerze, miski i łyżki powtykane w specjalne otwory łyżnika".
             

Kurpie stanowią pod względem sztuki ludowej teren wyjątkowo ciekawy i wyraźnie odcinający się od reszty Mazowsza. Głównym elementem sztuki ludowej jest tu wycinanka, najważniejsza, obok tkaniny, ozdoba kolorystyczna izby kurpiowskiej.Pod koniec ubiegłego wieku pojawił się w sprzedaży papier błyszczący, wówczas rozpoczął się gwałtowny rozwój wycinanek. Początkowo były one ząbkowane tylko po brzegach lub niewielką ilością wycięć w środku. Z czasem technika udoskonaliła się i powstały arcydzieła o wyszukanych wzorach. Po II wojnie światowej zaczęto organizować wystawy wycinanek. Pierwsza odbyła się w Kadzidle w 1948 r. Charakterystyczną cechą wycinanek z Puszczy Zielonej jest lokalna, chociaż wywodząca się z podwarszawskiego "drzewka", forma "lelui" - niemal pajęczynowa, wyjątkowo precyzyjnie wykonywana w okolicy Myszyńca czy Kadzidła, zaś w okolicy Kolna duża, mocna i "prymitywna". Inną powszechną formą wycinanki jest okrągła "gwiazda". Z innych elementów sztuki ludowej dużą rolę odgrywało dawniej na Kurpiach zdobnictwo w drzewie (słynne kurpiowskie "świątki", zwane tu "osóbkami" "figurkami" lub "wierzbami", spotykane jeszcze gdzieniegdzie przy puszczańskich drogach), plecionkarstwo z korzeni i wyroby ceramiczne.
W niektórych wsiach kurpiowskich spotkać można podczas dni świątecznych stroje ludowe: Kurpie nosili spodnie sukienne, białe u dołu, okręcone rzemieniem, wchodzące w łapcie (chodaki) ze skóry lub tyka lipowego, koszulę lnianą, pod szyją czerwona wstążka. Na to zakładano kamizelkę w chłodne dni noszono sukmanę z ciemnoszarego sukna z tyłu fałdowaną, przepasaną wełnianym pasem. Na głowę wkładano kapelusz lub czapkę z daszkiem. Kobiety nosiły wełniane, pasiaste spódnice, na nogach trzewiki, białe lniane koszule i wyszywane staniki. Dziewczęta splatały włosy w warkocze z mnóstwem wstążek. Do naszych czasów zachował się tylko odświętny strój kobiecy. Można go w pełni podziwiać w uroczyste święta np. w czasie obchodów Bożego Ciała w Kadzidle czy w czasie targów w Myszyńcu. W centrum Puszczy Zielonej noszony jest przeważnie kolorowy pasiak (kiecka-spódnica, zwana kitlem oraz zapaska), złożony z wąskich pasków czerwonych, zielonych i żółtych, z przewagą koloru czerwonego. Obok pasiastej zapaski używany jest także biały haftowany fartuch z piękną koronką u dołu. Na białą koszulę zakłada się satynowy lub aksamitny stanik koloru zielonego lub szafirowego. Na głowę wkłada młoda Kurpianka wysokie, sztywne "czółko" z czarnego aksamitu, przybrane cekinami, koralikami, a z tyłu zakończone pękiem wstążek. Starsze kobiety wiążą na głowie chusteczki. Uzupełnieniem stroju Kurpianek bywają jeszcze piękne bursztyny lub szklane, a także drewniane, malowane korale.
     

 Interesujący jest folklor kurpiowski: zwyczaje, pieśni, tańce, baśnie, podania, legendy. Zwyczaje wiązały się z zajęciem Kurpiów, np. z hodowlą pszczół, z pasterstwem, z myślistwem itp. Do najciekawszych widowisk regionalnych należy "Wesele kurpiowskie" z ciekawymi starodawnymi obrzędami, tańcami i piosenkami weselnymi. Wykonuje je zespół ludowy z Kadzidła. W Myszyńcu od 21 lat odbywa się "Miodobranie Kurpiowskie" największa impreza Związku Gmin Kurpiowskich. Prawdziwą atrakcją dla miłośników folkloru kurpiowskiego są Ogólnopolskie Dni Kultury Kurpiowskiej, odbywające się corocznie w pierwszą sobotę i niedzielę lipca w Nowogrodzie. Co roku w każdej z gmin kurpiowskich odbywają się imprezy ludowe związane z kultywowaniem tradycji kurpiowskich.